আৰিয়ান খানলৈ ক্ষতিপূৰণ! কি কয় দেশ-বিদেশৰ আইনে?

ডিজিটেল ডেস্ক: কালি এনচিবিৰ ড্ৰাগছৰ গোচৰত দোষমুক্ত হ’ল আৰিয়ান খান৷ এই গোচৰতে তীব্ৰ মানসিক চাপ আৰু অন্তৰ্দ্বন্দ্বৰ মাজেৰে কাৰাগাৰত দিন যাপন কৰিবলগীয়া হৈছিল শ্বাহৰুখ-তনয় আৰিয়ান খানে৷ বিগত বৰ্ষত ২০ দিনতকৈ অধিক দিন কাৰাগাৰত কটোৱাৰ পাছত আৰিয়ান খানক ড্ৰাগছ-অন-ক্ৰুজ গোচৰত ক্লীনশ্বীট দিয়া হৈছে। ভাৰতৰ উপৰি আৰু অন্যান্য দেশৰ বিধি-ব্যৱস্থাত অন্যায়ভাৱে গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ বাবে ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ ব্যৱস্থা আছে৷

বলীউড তাৰকা শ্বাহৰুখ খানৰ পুত্ৰ আৰিয়ান খানক ড্ৰাগছৰ গোচৰত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণৰ অভাৱৰ বাবে সকলো অভিযোগৰ পৰা মুক্ত কৰা হৈছে, যিটো গোচৰৰ বাবে তেওঁ বিগত বৰ্ষত ২০ দিনতকৈ অধিক দিন কাৰাগাৰত কটাইছিল৷ ড্ৰাগছ সেৱনৰ অভিযোগত ২০২১ৰ অক্টোবৰত মুম্বাই উপকূলৰ ওচৰৰ এখন ক্ৰুজ জাহাজৰ পৰা নাৰ্কোটিক্স কণ্ট্ৰোল ব্যুৰো (এনচিবি)য়ে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। এতিয়া, এনচিবিয়ে এই সিদ্ধান্তত উপণীত হৈছে যে আৰিয়ানৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ ওচৰত কোনো প্ৰমাণ নাই। যেতিয়া আদালতত অভিযোগপত্ৰ দাখিল কৰা হৈছিল, আৰিয়ান খানৰ নাম তাত নাছিল।

কিন্তু, এতিয়া প্ৰশ্ন হৈছে আৰিয়ান খানে ড্ৰাগছৰ গোচৰত কাৰাগাৰত কটোৱা সময়ৰ বাবে ক্ষতিপূৰণ পোৱা উচিত নেকি? আৰিয়ান খানে এতিয়া ক্লীনশ্বীট পোৱাৰ লগে লগে প্ৰশ্ন উত্থাপিত হৈছে যে  তেওঁ কাৰাগাৰত কটোৱা সময়ৰ বাবে ক্ষতিপূৰণৰ যোগ্য হয় নে নহয়? ৰাজ্যখনক অন্যায়ভাৱে গোচৰ তৰাৰ বাবে জবাবদিহি কৰা উচিত নেকি?

ভাৰতীয় সংবিধানত এনে ভুক্তভোগীসকলক ক্ষতিপূৰণৰ বাবে আদালতৰ কাষ চাপিবলৈ অনুমতি দিয়া বহুতো ব্যৱস্থা আছে, কিয়নো অন্যায়ভাৱে কাৰাবাস হৈছে অনুচ্ছেদ ২১ (জীৱন আৰু স্বাধীনতাৰ অধিকাৰৰ সুৰক্ষা) আৰু অনুচ্ছেদ ২২ (অবৈধ আটকৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষা ইত্যাদি)ৰ অধীনত মৌলিক অধিকাৰৰ উলংঘন। অৱশ্যে, এনে ক্ষতিপূৰণ সম্পূৰ্ণ, অভিন্ন বা আনকি সাৰ্বজনীন নহয়।

অন্যান্য দেশৰ ব্যৱস্থাসমূহ

ইউকে, জাৰ্মানী, আমেৰিকা যুক্তৰাজ্য, কানাডা আৰু নিউজিলেণ্ডকে ধৰি বহুতো দেশে অন্যায়ভাৱে গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষতিপূৰণৰ এক আইনী অধিকাৰ প্ৰণয়ন কৰিছে। কিন্তু এইবোৰ চূড়ান্ত আদেশৰ দ্বাৰা ভুলভাৱে দোষী সাব্যস্ত হোৱাত সীমাবদ্ধ, যি আপীলৰ সকলো পথ শেষ হোৱাৰ পিছত ঘটে আৰু এক নতুন সত্য উদ্ভৱ হয়, যি নিশ্চিতভাৱে প্ৰমাণ কৰে যে দোষী সাব্যস্ত ব্যক্তিজন তথ্যগতভাৱে নিৰ্দোষী আছিল।

ইউ কে: ফৌজদাৰী ন্যায় আইন ১৯৮৮ত আইনী পৰিকাঠামো নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে যাৰ অধীনত নিৰ্দিষ্ট চৰ্তাৱলী সাপেক্ষে, আৰু আৱেদনপ্ৰাপ্ত কৰাৰ পিছত, ভুল ভাৱেদোষী সাব্যস্ত হোৱাৰ ফলত শাস্তি ভোগ কৰা ব্যক্তি এজনক ক্ষতিপূৰণ পৰিশোধ কৰিব।  ক্ষতিপূৰণৰ পৰিমাণ মূল্যাংকন কৰোঁতে বিবেচনা কৰিব লগা কাৰকবোৰো প্ৰদান কৰে, অৰ্থাৎ খ্যাতিৰ ক্ষতি বা একে ধৰণৰ ক্ষতি, অপৰাধৰ গুৰুত্ব, শাস্তিৰ তীব্ৰতা, তদন্ত ৰ পৰিচালনা আৰু অপৰাধৰ গোচৰ।

জাৰ্মানী: জাৰ্মানীত ভুলভাৱে দোষী সাব্যস্ত হোৱাৰ বিষয়টো মুখ্যতঃ ৰাজ্যক দায়বদ্ধতা আৱণ্টন কৰি আৰু অন্যায়ভাৱে দোষী সাব্যস্ত হোৱা লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰি মোকাবিলা কৰা হয়।

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ভুলভাৱে দোষী সাব্যস্ত হ’লে প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰযোজ্য ফেডাৰেল বা ৰাজ্যিক আইন অনুসৰি অন্যায়ভাৱে দোষী সাব্যস্ত হোৱা লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ দি সম্বোধন কৰা হয়।

কানাডা: অন্যায়ভাৱে দোষী সাব্যস্ত আৰু কাৰাবন্দী ব্যক্তিসকলৰ বাবে ক্ষতিপূৰণৰ ওপৰত ফেডাৰেল/প্ৰাদেশিক নিৰ্দেশনা শীৰ্ষক এই নিৰ্দেশনাবোৰত ব্যক্তি এজনক ক্ষতিপূৰণৰ বাবে যোগ্য বুলি বিবেচনা কৰাৰ আগতে পূৰণ কৰিব লগা চৰ্তবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। লক্ষণীয়ভাৱে, নিৰ্দেশনাৱলীয়ে স্পষ্টভাৱে কেৱল প্ৰকৃত ব্যক্তিজনক ক্ষতিপূৰণ পৰিশোধ কৰাটো সীমিত কৰে যাক অন্যায়ভাৱে দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল আৰু কাৰাবাস দিয়া হৈছিল।

নিউজিলেণ্ড: নিউজিলেণ্ডতো অন্যায়ভাৱে দোষী সাব্যস্ত কৰা আৰু কাৰাদণ্ডিত অভিযুক্তক অনুদান প্ৰদান কৰি ক্ষতিপূৰ্ণ দিয়া হয়৷

অষ্ট্ৰেলিয়া: অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ (এচিটি) বাহিৰে, অন্যায়ভাৱে দোষী সাব্যস্ত হোৱা আৰু কাৰাবাস খাটি থকা ব্যক্তিসকলৰ ক্ষতিপূৰণৰ এক উমৈহতীয়া আইন বা আইনী অধিকাৰ নাই।