ডিজিটেল ডেস্কঃ পৃথিৱীত এনেকুৱা এখন দেশ আছে, য’ত সাধাৰণ মানুহে ঘোঁৰাৰ ৰে’লেৰে বহু দূৰ যাত্ৰা কৰে। সেইখন দেশ পাকিস্তান। ভাৰতৰ চুবুৰীয়া দেশত এনে এটা স্থান আছে য’ত সাধাৰণ মানুহে যাতায়তৰ বাবে ঘোঁৰাত টানি অনা ৰে’লৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল কেইবছৰমান আগলৈকে।
পাকিস্তানৰ ফৈছালাবাদ জিলাৰ জাৰনৱালা অঞ্চলত দেখা গ’ল ঘোঁৰাত টানি অনা ৰে’লখন। যিটো ১০০ বছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ এগৰাকী জনপ্ৰিয় সমাজকৰ্মীয়ে এই উদ্যোগ লৈছিল।
১৯০৩ চনত গংগাৰাম আগৰৱালা নামৰ এজন সমাজকৰ্মীয়ে নিজৰ গাঁও জাৰণৱালাত এই অনন্য পৰিবহণ ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰে। ৰেলখন এযোৰ নেৰ’ গেজৰ ট্ৰেকত চলিছিল। অহা-যোৱাৰ বাবে মাত্ৰ এটা লাইন আছিল।
গংগাৰামে যেতিয়া নিজৰ গাঁৱত এই ঘোঁৰাচালিত ৰেলখনৰ প্ৰচলন কৰিছিল, তেতিয়া বিষয়টো বৰ নতুন নাছিল। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইত ঘোঁৰাৰ ৰেলপথ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
কিন্তু লাহে লাহে সেই ঘোঁৰাচালিত ৰেলবোৰৰ ঠাইত ভাপ ইঞ্জিনৰ ৰেল আহিল। কিন্তু গংগাৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা ঘোঁৰা-গাড়ীখনৰ অস্তিত্ব অব্যাহত থাকিল। গংগাৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা ঘোঁৰা-গাড়ীখনে দুখন গাঁও সংযোগ কৰিছিল — বুচিয়ানা আৰু গংগাপুৰ। গংগাৰামৰ নামেৰে গংগাপুৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে।
গংগাৰাম আছিল এগৰাকী সমাজকৰ্মীৰ লগতে অভিযন্তা আৰু স্থপতিবিদ। বিশেষ জলসিঞ্চনৰ কৌশলেৰে জাৰণৱালা অঞ্চলৰ বন্যাৰ্ত ভূমিক খেতিযোগ্য ভূমিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ কৃতিত্বও তেওঁক দিয়া হৈছিল। সমাজ কল্যাণলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে গংগাৰামক ব্ৰিটিছে ৰায় বাহাদুৰ উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।
গংগাৰামৰ জন্ম হৈছিল ১৮৫১ চনত ব্ৰিটিছ শাসিত পঞ্জাৱ প্ৰদেশৰ (বৰ্তমান পাকিস্তানত) মাংটানৱালা গাঁৱত। ১৯২৭ চনত লণ্ডনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। গংগাৰামৰ পিতৃ দৌলাত্ৰাম আগৰৱাল তাত থকা এখন থানাত উপ-পৰিদৰ্শক আছিল।
পিছত গংগাৰমৰ পৰিয়াল অমৃতসৰলৈ গুচি যায়। তাতে গংগাৰমে চৰকাৰী হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰে। মেট্ৰিক পৰীক্ষাৰ পিছত গংগাৰাম উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে লাহোৰলৈ যায়। তাৰ পৰা উত্তৰাখণ্ডলৈ গুচি যায়। ৰুৰকিৰ থমছন ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজত নামভৰ্তি কৰে।
স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত গংগাৰমে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ কাম বিভাগত অভিযন্তা হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। উদ্ভাৱনী প্ৰতিভা আৰু সমাজ কল্যাণমূলক কামৰ বাবে নিজকে এজন ব্যতিক্ৰমী অভিযন্তা হিচাপে বিশিষ্ট।
দীৰ্ঘদিনীয়া কৰ্মজীৱনত গংগাৰমে সমগ্ৰ লাহোৰতে বহুতো সু-ডিজাইন কৰা অট্টালিকা নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত লাহোৰ মিউজিয়াম, জেনেৰেল ডাকঘৰ, আইচিচন কলেজ, মেয়’ স্কুল অৱ আৰ্টছ (বৰ্তমান নেচনেল কলেজ অৱ আৰ্টছ), গংগাৰাম হাস্পতাল, লেডী মেকলেগান গাৰ্লছ হাইস্কুল, হেলি কলেজ অৱ কমাৰ্চ আদি কেইবাটাও অট্টালিকা। গংগাৰামক ‘আধুনিক লাহোৰৰ পিতৃ’ বুলিও বিভিন্ন গ্ৰন্থত বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
গংগাৰামৰ কামত আপ্লুত হৈ তেতিয়াৰ ভাইচৰয় তথা ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড কাৰ্জনে গংগাৰামক বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়ে। ১৯০৩ চনত গংগাৰমে সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। সেই বছৰতে তেওঁ ‘ৰাই বাহাদুৰ’ উপাধি লাভ কৰে।
অৱসৰ লোৱাৰ পিছত গংগাৰাম পঞ্জাৱলৈ উভতি আহি খেতি-বাতি অব্যাহত ৰাখে। মাত্ৰ তিনি বছৰতে তেওঁ লিজত লোৱা ৫০ হাজাৰ একৰ বন্যাৰ্ত মাটিক খেতি কৰিব পৰা মাটিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে। গংগাৰমে এটা জলবিদ্যুৎ শক্তি কেন্দ্ৰও নিৰ্মাণ কৰিছিল। সকলো নিজৰ টকাৰে। ইয়াৰ উপৰিও গংগাৰমে বহু ধ্যান-ধাৰণা কৰাৰ বাবে জনাজাত আছিল।
গংগাৰমে ফেইছালাবাদ জিলাৰ আৰু ৫০০ একৰ মাটি চৰকাৰৰ পৰা পালে। সেই মাটিতে তেওঁ গংগাপুৰ গাঁও সাজিছিল। কৃষিক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত বিভিন্ন আধুনিক সঁজুলিৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিবলৈও তেওঁ এখন ফাৰ্ম নিৰ্মাণ কৰিছিল। সেই গধুৰ কৃষি সঁজুলিবোৰ পৰিবহণৰ বাবে গংগাৰমে প্ৰথমে ঘোঁৰাৰ ৰেলপথ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পিছত গাঁৱৰ মানুহবোৰো সেই ৰেলযোগে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে। গংগাৰমপুৰৰ পৰা ৰেলখন তিনি কিলোমিটাৰ দূৰত থকা বুচিয়ানা গাঁৱলৈ গ’ল।
গংগাৰমে আৰম্ভ কৰা ঘোঁৰা-গাড়ীখন ১৯৮০ চনলৈকে চলি আছিল। কিন্তু সংৰক্ষণৰ অভাৱত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ গ’ল। বিশৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে দুই এজন সাংবাদিক আৰু স্থানীয় লোকে বিষয়টো প্ৰশাসনৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰিছিল।
২০১০ চনত প্ৰশাসনে পুনৰ ৰে’লখন মুকলি কৰে। গাঁও দুখনৰ সাধাৰণ মানুহে ঘোঁৰাৰ ৰেলখন হেঁচা মাৰি ধৰি আকৌ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে। পিছত ধনৰ অভাৱ আৰু প্ৰশাসনৰ উদাসীন মনোভাৱৰ বাবে ঘোঁৰা-ট্ৰেইনৰ আন্দোলন পুনৰ বন্ধ হৈ পৰে। কিন্তু এই ৰেলখনক ঐতিহাসিক স্মৃতিসৌধ হিচাপে ৰখাৰ বাবে পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ চেষ্টা কমসংখ্যক সাধাৰণ লোকেহে কৰিছে।
Continue Reading
