ডিজিটেল ডেস্কঃ চেৰো ৰিকো মাউণ্টেইন। দক্ষিণ আমেৰিকাৰ দেশ বলিভিয়াৰ এই পৰ্বতটোক ‘ৰিচ মাউণ্টেন’ বুলিও কোৱা হয়। চেৰ’ ৰিকোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ‘ৰিচ মাউণ্টেন’। বলিভিয়াৰ প’ট’ছি চহৰৰ ওচৰৰ এই পৰ্বতৰ উচ্চতা ১৫ হাজাৰ ফুট। মূল পাহাৰৰ বাহিৰেও কেবাটাও সৰু-ডাঙৰ পৰ্বত সিঁচৰতি হৈ আছে।
কিন্তু বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই চহকী পাহাৰবোৰ লাহে লাহে মাটিৰ তলত ডুব যাব ধৰিছে। কিন্তু চেৰ’ ৰিকোত এই পৰিস্থিতি কিয়?
ষোড়শ শতিকাৰ বলিভিয়াৰ আটাইতকৈ চহকী ঠাই আছিল প’ট’ছি। কিন্তু এতিয়া ই বলিভিয়াৰ অন্যতম দুখীয়া চহৰত পৰিণত হৈছে। সেই চহৰৰ ৪০ শতাংশই দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত থাকে।
এসময়ত বিভিন্ন ধাতুৰ ভঁৰাল আছিল বাবে চেৰ’ ৰিকোক ‘ৰিচ মাউণ্টেন’ বুলি কোৱা হয়। মূলতঃ ৰূপৰ। যদিও ৰূপৰ মজুত প্ৰায় শেষ হৈ গৈছে, তথাপিও খনিটোত টিন, জিংক আৰু সীহ পোৱা যায়।
কোৱা হয় যে ১৫৪৪ চনত ডিয়েগো ভালপা নামৰ স্থানীয় কৃষকে চেৰ’ ৰিকোত প্ৰথম ৰূপৰ খনি আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ষোড়শ শতিকাত স্পেইনে পোট’ছি দখল কৰিছিল। স্পেইনৰ ধনী ব্যৱসায়ীসকলে আহি প’ট’চি চহৰত গোট খালে। চহৰখনৰ কেচুয়া জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক খনিকৰ কৰা হয় আৰু খনন কাৰ্য্য অব্যাহত থাকে।
সেই সময়ত প’ট’ছিৰ প্ৰায় ১৩ হাজাৰ স্থানীয় লোকে সেই খনিটোত কাম কৰিছিল। ৰূপৰ প্ৰচুৰতা দেখি আফ্ৰিকাৰ পৰা দাসক খনিকৰ হিচাপে কাম কৰিবলৈ অনা হ’ল। সুৰংগটোত খনন গাড়ীৰ বাবেও লাইন স্থাপন কৰা হৈছে।
স্পেনিছ মালিকসকলৰ বাবে খনন কাম কৰাৰ উপৰিও খনিকৰসকল অকথ্য অত্যাচাৰৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। খনিসমূহত কাম কৰি থকা অৱস্থাতো বহু শ্ৰমিকৰ মৃত্যু হয়। আৰু সেইবাবেই চেৰ’ ৰিকোৱে নাম পালে, ‘মাউণ্টেন ডেট ইটছ মেন’, অৰ্থাৎ ‘কেনিবেল মাউণ্টেন’।
স্পেইনে প’ট’ছি দখল কৰাৰ পিছত এই চহৰখন ২০০ বছৰ ধৰি স্পেইনৰ শাসনৰ অধীনত আছিল। চেৰ’ৰিকোৰ পৰা সাড়ে তিনি মিলিয়ন কিলোগ্ৰামতকৈও অধিক ৰূপ খনন কৰি ইউৰোপলৈ লৈ যোৱা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।
বিশ্বাস কৰা হয় যে সেই সময়ত স্পেইনৰ হাতলৈ ইমান ৰূপ আহিছিল যে সেই দেশত ৰূপৰ মুদ্ৰা প্ৰচলিত আছিল। ফৰাচী সেনাতো সেই টকাৰ পৰা উপাৰ্জন কৰা ধনেৰে খৰছ কৰা হৈছিল। ষোড়শ শতিকাৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বিশ্বৰ ৮০ শতাংশ ৰূপৰ যোগান এই খনিবোৰৰ পৰাই আহিছিল।
প্ৰায় ১০০ বছৰৰ পাছত যেতিয়া বলিভিয়াত স্পেইনৰ শাসনৰ অন্ত পৰিল, তেতিয়া চেৰ’ ৰিকো দেশখনৰ খনন কোম্পানী ‘কমিবল’ই দখল কৰে। লক্ষ্য আছিল অধিক ধন অনা। কিন্তু বিশেষ লাভ নাছিল। কাৰণ স্পেনিছসকলে সেই সময়ত ৰূপ লুট কৰি গুচি গৈছিল। চেৰ’ ৰিকোত বিশেষ ৰূপ বাকী নাথাকিল।
আশীৰ দশকত ৰূপৰ দাম পতনৰ পিছত চেৰ’ ৰিকোক কমিবলে স্থানীয় লোকৰ হাতত গতাই দিয়ে। স্থানীয় একাংশ সমবায় আৰু সংগঠনৰ তত্বাৱধানত স্থানীয় লোকে তাত খন্দা আৰম্ভ কৰিলে। চেৰ’ ৰিকোৱে এতিয়াও প’ট’চি চহৰৰ প্ৰায় ১৬ হাজাৰ লোকৰ জীৱিকাৰ ব্যৱস্থা কৰে।
চেৰ’ ৰিকোৰ বিভিন্ন পাহাৰ দীঘলীয়া সুৰংগেৰে সংযোগ কৰা হৈছে। যদিও সেই ধৰণে ৰূপ আৰু পোৱা নাযায়, স্থানীয় ৰাইজে টিন, জিংক আৰু সীহ বিচাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ২০২১ চনত বলিভিয়াৰ এই খনিৰ পৰা ১.৩ বিলিয়ন ডলাৰৰ জিংক বিক্ৰী হৈছিল।
খনিটোত প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বে শ্ৰমিকসকলে মূল সুৰংগটোৰ মুখত স্থাপন কৰা মূৰ্তি এটাক পূজা কৰিছিল। এই মূৰ্তিটো ‘এল থিও’ বা ‘আংকল’ৰ। স্থানীয় লোকে খনিটোৰ মুখত কোকা পাত, মদ আৰু লামাৰ তেজেৰে শিংযুক্ত মূৰ্তিটোক পূজা কৰে। খনিকৰসকলক ভয় খুৱাবলৈ তাত ‘চয়তানৰ মূৰ্তি’ স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।
এই খনিসমূহত কৰ্মৰত শ্ৰমিকৰ মৃত্যুৰ হাৰ আন খনিসমূহত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলতকৈ তুলনামূলকভাৱে অধিক। বেছিভাগ খনিকৰে ৪০ বছৰৰ পাছত জীয়াই নাথাকে। ভাঙি মৃত্যুৰ উপৰিও চিলিক’ছিছ নামৰ হাওঁফাওঁৰ ৰোগত বহুতৰে মৃত্যু হৈছিল।
কিন্তু চেৰ’ ৰিকো লাহে লাহে কিয় ডুব গৈ আছে? বিশেষজ্ঞসকলে জনোৱা মতে, খননৰ ফলত চেৰ’ ৰিকো ফুটা হৈ পৰিছে। এই পৰ্বতটো বাহিৰৰ পৰা নিৰ্মল যদিও ভিতৰৰ পৰা অন্তঃসাৰশূণ্য৷
অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে চেৰ’ ৰিকো পৰ্বত প্ৰতি বছৰে কেইবা চেণ্টিমিটাৰ ডুব গৈ আছে। ২০১৪ চনত চেৰ’ ৰিকো আৰু প’ট’চি চহৰক বিপন্ন অঞ্চলৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান বলিভিয়াৰ খনন কোম্পানী কমিবলক চেৰ’ ৰিকোৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হৈছে।
Continue Reading
